Kökeni 3. yüzyıla dek inmekle beraber, son şeklini 9.-10. yüzyılda aldığı tahmin edilen Ardavirafname Zerdüşt dininin geç döneminden ilginç bir kaynak. Kitap Ardaviraf adlı bir Zerdüşt din adamının öte dünyayı ziyaretini; yedi gün ve yedi gecede cennet, araf ve cehennemde gördüklerini anlatıyor.
Ardaviraf'ın metafizik alemden getireceği kimi bilgilerle İskender'in seferleri sırasında zarar görüp zayıflayan Zerdüşt dinini yeniden güçlendirmesi beklenmektedir. Hikaye Ardaviraf'ın bu amaçla bir din adamları kurulu arasından seçilişi, "seyahate" hazırlanması ve yola çıkışı ile başlar. İki büyük melek tarafından Çinvad köprüsünden geçirilir. İyiler için gepegeniş, kötüler için kılıçtan ince bu köprü bizim kültürümüzdeki Sırat köprüsüne benzer. Ardaviraf'ı köprünün diğer tarafında karşılayan genç ve olağanüstü güzellikteki kadın da tanıdıktır. Elbruz Dağları'nın ötelerindeki cennet Zerdüştlüğün "iyi düşünce, iyi söz, iyi eylem"e verdiği önemin bir yansıması olarak üç seviyeden oluşur. İyi düşünce ile yıldızlar, iyi sözle ay ve iyi eylemle güneş ülkesine erișilir. "Hemistekan" iyilikleriyle kötülükleri birbirine denk olanlanların kıyamete dek ayakta bekledikleri mekandır, yani bizim bildiğimiz adıyla "araf". Ardavirafname'nin büyük kşsmı (101 bölümün 84'ü) cehennemi tarif eder. Cehennem cennetin aksine kötülüğün bireysel olarak cezalandırıldığı bir yerdir. Cezaya bağlı olarak ya çok soğuk ya da sıcak, ama her durumda sisli, karanlık, dehşet ve korku dolu bir kuyu gibidir. Orada herkes tek başına ve yapayalnız olduğunu ve pek uzun zamandır orada kaldığıını sanmaktadır. Okumuş olanların hemen farkedeceği üzere başta cehennem olmak üzere tüm hikaye Dante'nin 'İlahi Komedya'sını çağrıştırmaktadır. Ya Dante'nin Ardavirafname'yi bildiği, ya da her iki hikayenin ortak bir kaynağa dayandığı düşünülebilir. Aslında ne olduğunu uzmanları bilir. Bence her durumda 'Doğunun İlahi Komedyası' demeyi hak eden bir eser. Sasani dönemi Zerdüştlüğünün dünyaya bakışı ve ahlak anlayışını anlamak için de başvurulabilir.
Her durumda dinler tarihini ve İran'ı birincil kaynaklardan okuyup öğrenmeyi veya dinlerin kesişim noktalarını keşfetmeyi önemseyenler için Ardavirafname önemli bir kaynak.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder